دانستنيهاي عمومي درباره ي موكت جهت انتخاب مناسب

يكي از مهمترين عوامل مؤثر در ارتقاء كيفيت فضاهاي داخلي ، انتخاب و به كارگيري مصالح ساختماني مناسب است . در اين اتخاب طراح بايد با آگاهي و شناخت ي كه از مشخصات فني و كاربري مصالح مختلف دارد و در عين حال با رعايت ظوابط و مقررات ملي ساختمان در ايران و همچنين استانداردهاي موجود ، دست به انتخاب بهينه بزند.

در بسياري از موارد با توجه به تبليغات شركتهاي مختلف عرضه كننده محصولات ساختماني ، دسترسي واقعي به مشخصات فني و شاخصهايي براي مقايسه محصولات مختلف با هم براي طراحان دشوار است .

در اين خصوص شركت هماي انديكا طرح داخلي جهت كمك به مشتريان ، سعي دارد تا با استفاده از نظرا ت متخصصان ذيربط ،  نسبت به ارائه مشخصات فني محصولات اقدام نمايد .

موكت يكي از محصولات پر مصرف در ايران است كه انتخاب نوع مناسب آن نياز به اطلاعات فني لازم دارد .

مهم ترين بخش هر موكت الياف (Yarn) آن است . اين الياف به طور معمول در انواع زير تهيه مي شوند :

1. نايلون (Nylon) يا پلي آميد (Polyamide)
2. پلي پروپيلن يا الفين (Polypropylene) P.P.
3. پشم (Wool)

هريك از الياف بالا مشخصات منحصر به فرد خود را دارد و براي مكانهاي خاصي استفاده مي شود .

v    موكت با الياف نايلون (Polyamide)

نايلون به شكل باور نكردني با دوام و داراي خاصيت ارتجاعي است و انتخاب بسيار مطمئني براي همۀ مكانهاي پر تردد مانند فرودگاهها ، هتلها ، دفاتر اداري و سازمانهاي پر رفت وآمد است . ضمناً در خصوص استاندارد حريق ( مقاومت در برابر گسترش آتش ) داراي رتبه خوبي است و در جدولهاي مربوط  به استاندارد مقاومت در برابر گسترش آتش ، كه عمدتاً دو استاندارد در دنيا مورد استفاده قرار مي گيرد ، در رتبۀ قابل قبولي قرار دارد . ضمناً اين نوع الياف به راحتي كوبيده نمي شوند و به راحتي سايش پيدا نمي كنند ، ضمناً در مقابل فرسودگي و لكه پذيري كاملاً مقاوم هستند و در مقابل الكتريسيته ساكن نيز استاندارد مطلوبي دارند و الياف شان داراي ثبات رنگ هستند .

نايلون هنوز هم گسترده ترين و فراگيرترين انتخاب براي ساخت الياف است و رقابت نزديك و شانه به شانه اي با پلي پروپيلن دارد . اين ماده به طرز خيره كننده اي محكم و بادوام بوده و به دليل مقاومتي كه در برابر فرسودگي و كشيدگي دارد ، مورد استفاده قرار مي گيرد . از اين رو ، براي مكانهاي پر رفت و آمد انتخاب اول است .

نقاط  قوت نايلون :

·       مقاومت بالا در برابر گسترش حريق

·       مقاومت بسيار بالا در برابر سايش

·       مقاومت در برابر خورندگي و كهنگي

الياف نايلون داراي ماركهاي مختلفي است و عموماً چند شركت بزرگ دنيا اين الياف را توليد مي كنند و در اختيار شركتهاي توليد كننده موكت قرار مي دهند . مهم ترين ماركهاي الياف نايلون موجود در دنيا به شرح زيراند:

1.      الياف نايلون دوپنت (Dupont)

2.     الياف نايلون آكوآفيل (Aquafil)

3.     الياف نايلون بي . اي . اس . اف (BASF)

4.      الياف نايلون Unbranded nylon

v     موكت با الياف پلي پروپيلن (Polypropylene) P.P.

اين نوع الياف قيمت مناسبي دارند ،‌ ولي براي مكانهاي پرتردد به هيچ عنوان توصيه نمي شود . از لحاظ ثبات رنگ مقاومت قابل قبولي دارند و ميزان الكتريسيته ساكن ايجاد شده در آن كم است . در خصوص استاندارد حريق و مقاومت در بابر آتش در رديف پايين تر از الياف نايلون قرار مي گيرد و مقاومت آن معمولاً‌ در استاندارد اروپا  BS4796  در رديف 3  ،‌و به لحاظ مقاومت در بابر سايش نيز در رديفهاي پائين تر از نايلون قرار دارد .

پلي پروپيلن كه گاه الفين نيز ناميده مي شود اكنون و به تدريج به رقيب نايلون بدل مي شود . اين الياف رنگ ثابت دارند . زيرا فرآيند توليد الياف پروپيلن از طريق آميزش مادۀ اصلي آن با رنگ دانه ها صورت مي گيرد . بدين ترتيب ، الياف پرو پيلن خيلي خوب در فرشهايي با بافت حلقوي مورد استفاده قرار مي گيرند .

نقاط قوت پلي پروپيلن :

·       مقاومت در برابر رنگ پريدگي

·       مقاومت در برابر رنگ پذيري

·       مقاومت در برابر خوردگي و سايش

v    موكت با الياف پشم (Wool)

اين نوع الياف از پشم طبيعي گرفته مي شود و كاربردهاي خاص دارد . پشم به دليل مقاومت قابل قبولي كه در استاندارد حريق دارد و همچنين به دليل وجود الياف طبيعي آن معمولاً براي محلهاي خاص استفاده مي شود .

اين نوع الياف معمولاً در موكتها به روش بافت توليد مي شوندو حالت فرشهاي دستبافت يا ماشيني را ايجاد مي كنند . طول عمر آن بسيار بالا است و گاهي تا 50 سال دوام دارد . براي بالا بردن مقاومت سايشي آن معمولاً‌ به الياف پشم  20  درصد نايلون پلي آميد (Polyamide) اضافه مي كنند و سپس موكت را مي بافند كه در اين مواقع به موكت  اكس مينستر (Axminister) گفته مي شود كه 80 درصد آن پشم و 20 درصد آن پلي آميد است . معمولاً اين موكتها را براي هتلهاي پنج ستاره به بالا و يا براي سوئيتهاي بسيار خاص استفاده مي كنند و تمام طرحهايي كه در فرشهاي دستبافت قابل اجرا است ، در اين نوع موكت نيز مي توان اجرا كرد . قيمت تمام شدۀ اين نوع موكت معمولاً‌ سه برابر قيمت موكتهايي با الياف Nylon  است و قيمت آ‌ن تابع مستقيم متراژ درخواستي است .

روش بافت موكت :

موكت معمولاً‌ به 4 روش توليد مي شود كه هر كدام از اين روشها مشخصات منحصر به فرد خود را دارند .

1.    موكت بافته شده (Woven) :

اين نوع موكتها داراي تار و پود بوده و شبيه فرشهاي ماشيني بافته مي شود كه از لحاظ مقاومت ريشه ها با توجه به اينكه داراي تار و پود است مقاومت بسيار بالايي دارد . ( تار وپود از پشت موكت مشخص است ) . اين روش بافت با توجه به قيمت بالاي توليد و هزينه هاي آن معمولاً براي موكتهايي با الياف پشم استفاده مي شود كه خود به دو دسته تقسيم مي شوند :

• اكس مينستر  (Axminister)
• ويلتن  (Wilton)

2.    موكت تافتد (Tufted) :

با توجه به هزينه هاي بالاي توليد موكت به روش Woven و سرعت پايين توليد آن روشي كه در دنيا بسيار متداول شده ، روش ( تافتد ) است كه ميتوان گفت 90 درصد توليدات موكت در حال حاضر به اين روش توليد مي شوند . در اين روش يك رشته خطي از نخ موكت به صورت رفت و برگشتي در يك لايه بكينگ (Backing) كه داراي چسب مقاومي است ، قرار مي گيرد و اين يك رشته نخ در عرض موكت قرار گرفته است و از كنار هم قرار گرفتن اين رشته ها موكت توليد مي شود . در اين حالت اگر لايه بكينگ داراي چسب مقاوم نباشد و يا اينكه تعداد رفت و برگشت رشته نخ در بكينگ كم باشد ، اگر از عرض موكت يك سر نخ را بگيريم و بكشيم ، نخ تا انتها در عرض موكت كشيده و از موكت جدا مي شود . براي جلوگيري از اين حالت موكت را با دو لايه بكينگ توليد مي كنند و چسب آن را بسيار قوي ميگيرند . سرعت توليد اين نوع موكت هم بالاست .

3.    موكت بافته نشده يا نيدل پانچ  (Non-woven or Needle-punch) :

اين نوع موكت يا اصطلاحاً موكت بافته نشده ، همان موكتهاي نمدي هستند و روش توليد آنها بدين صورت است كه يكسري الياف بافته نشده را به اضافۀ مقداري چسب و رزين در بين غلتكهاي استوانه اي با استفاده از حرارت متراكم مي كنند . مقاومت سايش اين الياف با توجه به عدم داشتن بافت ، بسيار پايين و قيمت تمام شدۀ آن نيز بسيار پائين است .

4.    موكت با الياف كاشته :

اين نوع موكت با استفاده از جديدترين انواع تكنولوژيهاي بافت موكت در دنيا توليد مي شود .

اين نوع موكتدرحال حاضر توسط يك شركت با نام انحصاري FLOTEX توليد مي شودو تلفيقي از دو محصول موكت و PVC است كه داراي ويژگيهاي خاص موكت و با مشخصات و كارايي PVC است.

اين نوع موكت كاملا" ضد آب استو الياف آن نيز از نايلون پلي آميد تهيه مي شود.

روش توليد اين موكت بدين صورت است كه يك لايه PVC به ضخامت 2.5_mm­^­_­ و بعرض 1.5 الي 2 متر كه داراي حالت خميري است بر روي يك نوار نقاله قرارگرفته و از زير يك استوانه ي گردان عبور ميكند.داخل استوانه گردان كه ديواره آن بصورت توري است اليافي بصورت سوزني بطول 5_mm قرارگرفته كه بار الكتريكي آن مثبت است . در ضمن بار الكتريكي PVC نيز منفي است. زماني كه PVCاز زير استوانه عبور ميكنداليف با بار الكتريكي غير همنام جذب PVC مي شود و الياف بصورت عمودي در PVC كاشته مي شوند.

اين نوع موكت كه از جديدترين انواع بافت موكت ميباشد ، داراي خواص بسيار بالايي ميباشد.

v    ساختمان اليلف (Construction)

ساختمان الياف موكت يا حالت ظاهري موكت كه منظور سطح فوقاني موكت است عموما" سه حالت مختلف زير را دارد:

1. سطح الياف برش خورده (Cutpile)
2. سطح الياف برش نخورده(Loop pile)
3. تركيبي از دوروش فوق(Cut & Loop)

هركدام از سه حالت فوق براساس نياز مشتري و استاندارد و محل مورد نظر ، انتخاب ميشوند.

v    روش رنگرزي الياف

يكي از مباحث مربوط به موكتنحوه رنگرزي موكت و الاف آن بوده كه در حفظ ظاهر موكت و جلوه موكت در زمانهاي طولاني مورد توجه واقع مي شود. روشها مختلف رنگرزي الياف موكت بهشرح زيرند:

الياف رنگي(Yarn dyed)

در اين حالت الياف قبل از اينكه در موكت بافته شوند رنگرزي مي شوند و بعد از رنگرزي الياف ، موكت با استفاده از آنها بافته مي شود. مقاومت در برابر تغيير رنگ در اين روش بسيار بالا است و در طول سالهاي متوالي رنگ موكت تغيير نمي كند.

محلول رنگي(Solution dyed)

در اين روش قبل از اينكه الاف توليد شود، گرانولهاي مربوطه در كارخانهرنگ آميزي و تبديل به الياف مي شود.الياف توليد شده با اين روش رنگ آميزي ، بالاترين مقاومت را در برابر تغيير رنگ را دارا هستند.

رنگ آميزي تكه اي(Piece dyed)

در اين روش الياف موكت پس از اينكه به يكي از دوروش فوق توليد شد به صورت يكنواخت و يك رنگ بافته شده كه بعد از توليدموكت با دستگاههاي مخصوص ، قسمتهايي از موكت رنگ مي شود.

رنگ آميزي چاپي(Print)

در اين روش روي الياف پس از توليد موكت طرح و رنگ چاپ مي شودو در اين حالت امكان ايجاد طرحهاي مختلفي بر روي موكت وجود دارد ولي در هنگام تميز كردن و نگهداري از موكت بايستي از مواد تميز كننده مشخص شده توسط كمپاني توليد كننده استفاده كرد. در صورت عدم آگاهي از شرايط نگهداري موكت و مواد شوينده، تغيير رنگ موكت رنگ آميزي شده به اين روش نسبت به روشهاي ديگر رنگ آميزي بيشتر خواهد بود.

v    استانداردهاي لازم در انتخاب موكت:

در مورد واژه استاندارد تعريف خاصي وجود ندارد و به طور كلي مي توان گفت: "استاندارد سطح نياز مشتري است"ولي همواره يك سري مواد براي مسائل امنيتي و ايمني در استانداردها تعريف ميشود كه مخصوصا"در جائي كه با عموم مردم سروكاردارندبيشتر مد نظر قرارميگيرد.در بحث پوششهاي كف ،به ويژه موكت،استانداردهاي اجباري براي محلهاي عمومي مانند هتلها، سينماها،آمفي تئاترها، سالنهاي كنسرت و جزء اينها تعريف شده كه حتما" بايستي اين استانداردها در اجناس انتخابي مورد دقت و تامل قرارگيرد .يك سري از استانداردها اجباري نيستند. ولي مورد نياز و درخواست كاربر و بهربرداري قرارمي گيرند كه ميتوان بطور مثالبه استاندارد ميزان تردد (EN685) كه همان استاندارد مقاومت كالاي در معرض سايش است، اشاره كرد.

به طور كلي نكته ي حائز اهميتي كه همواره بايستي به آن توجه خاص داشت اين است كه در بحث پوششهاي ديوار و كف مخصوصا" مكانهاي عمومي ،بعضي از استانداردهابراي هر دو پوشش مشترك اند.(همانند استانداردمربوط به مقاومت در برابر گسترش آتش ،آنتي باكتريال و مواردي ازاين  قبيل ) ولي در مورد پوششهاي كف همواره بايستي استانداردهاي بيشتري همچون مقاومت در برابر سايش،استاندارد ميزان اصطكاك بين كفش و پوشش كف رعايت شود.

1.    استاندارد حريق،مقاومت در برابر آتش ومقاومت در برابر گسترش آتش

اين استاندارد كه از مهمترين موارد مطرح جهت موكت در مكانهاي عمومي است اصطلاحا"استاندارد مقاومت در برابر گسترش حريق هم ناميده ميشود. در ميان موكتها موكتي با مشخصات كاملا" نسوز،وجود ندارد و موكت را حد اكثرتحت عنوان كندسوز عرضه ميكنند.در مكانهاي عمومي موكت بايد اين خاصيت را داشته باشدكه خود عملا" موجب گسترشحريق نشودو در صورتي كه حريقيدر يك نقطه رخ دهد،در ابتداي امر بايستي بر اساس يك سري از استانداردهاي تعريف شده تا زمان كوتاهي در مقابل شعله مقاومت كند و در صورتي كه دامنه حريق موكت را بسوزاند،موكت شعله ور نشود و دامنه حريق به واسطه موكت گسترش نيابد و آتش در همان نقطه اصطلاحا" متوقف شود. از مهمترين استانداردهاي موجود در اين زمينه ميتوان به دو استاندارد زير اشاره كرد.

1* استانداردASTME648 آمريكا

2*استانداردBS 4796 انگلستان

مقاومت در برابر گسترش حريق در موكت با يكي از اين دو استاندارد مشخص و تعرف ميشوند كه هر كدام ازاين استانداردها نيز زير شاخه هاي خود را دارد.

·       استانداردASTME648 آمريكا

اين استاندارد داراي دو زير گروه با مشخصات Class I و Class II است ، موكتي كه در زير گروه Class I قرار مي گيرد از لحاظ مقاومت در برابر گسترش حريق در رده خوبي واقع شده و در انتخاب موكت جهت مكانهاي عمومي در اولويت اول قرارمي گيرد.

·       استانداردBS 4796 انگلستان

اين استاندارد داراي سه زير گروه

Low Level Ignition و Level Ignition Medium و High Level Ignition است و به ترتيب اولويت ذكر شده بايستي انجام شود.بهترين زيرگروه استانداردي همان Low Level Ignition است.پيشتر در مورد الياف موكت به سه نوع الياف پشم،پلي آميد و پلي پروپلين اشاره كرديم. در جايگاه استاندارد حريق براي الياف معمولا" الياف پشم و پلي آميد در هر دو استاندارد ذكر شده بالا در رديف بالاتر و بهتري نسبت به الياف پلي پروپلين قراردارند.

يعني اينكه در مكانهاي عمومي مانند هتلها،حتي المقدور نبايستي از موكتهاي با الياف پليپروپلين استفاده كرد.

2.   استاندارد ضد الكتريسيته ساكن(Antistatic)

يكي از مسائل و مشكلاتي كه همواره كاربران موكت از آن گله دارند ؛ايجاد الكتريسيته ي ساكن بوسيله موكت است.موكت براساس نوع الياف بكار رفته در آن ، براثر تردد و حركت مالشي در آن ايجاد الكتريسيته ساكن مي كند.الكتريسيته ساكن در بعضي موارد ،مخصوصا" در مكانهاي اداري كه درآن مكانها از سيستمهاي كامپيوتري استفاده مي شود،بيشتر توليد ميشودو ميتواند حتي سيستم كاري آن را دچار اشكال كند. موكتها براساس نوع الياف بكار رفته در آن از لحاظ ميزان توليد الكتريسيته ي ساكن به صورت زير طبقه بندي مي شوند:

·        موكت با الياف پشم

·        موكت با الياف پلي آميد

·        موكت با الياف پلي پروپلين

كمترين الكتريسيته ساكن توليد شده در موكتهاي با الياف پشم و پلي آميد است و اين استاندارد با علامت BN1815تعيين مي شود.

3.    استاندارد عدم لكه پذيري و تغيير رنگ:

اين استاندارد ،مقاومت موكت در مقابل تغيير رنگ براثر مرور زمان و تابش نور مستقيم خورشي و همچنين سهولت در تميز كردن لكه هاي بوجود آمده در موكت را نشان مي دهد.براي بالابردن مقاومت در برابر تغيير رنگ و عدم لكه پذيري بايستي به بخش نوع رنگرزي الياف كه در همين مقاله توضيح داده شد مراجعه شودو

اين استاندارد با استانداردISO105B02 مشخص ميشود.براي انتخاب موكت استانداردهاي بسيار زيادي وجود دارد كه در اينجا به سه استاندارد مهم پرداخته شد.

انتخاب موكت براساس درجه و ستاره بندي هتلها

همانگونه كه قبلا" به آن اشاره شد ،"استاندارد سطح نياز مشتري است" و قابل ذكر استكه بعضي از استانداردها اجباري هستندو براي انتخاب موكت براي هتلهاي دو ستاره يه بالا،همواره موارد متعددي وجود دارد كه عدم در نظر گرفتن يكي از عوامل ميتواند عاملي جهت عدم ارتقاي درجه هتل باشد. مثلا" در يك هتل چهار ستاره هيچگاه از موكت با الياف پلي آميد استفاده نمي شودو يا اينه وزن الاف در اين حالت نبايستي از700g  در هر مترمربع كمتر باشد. سوئيتهاي رويال (سلطنتي) هتلهاي پنج ستاره معمولا" از موكتهاي پشم اكسمينستر (Axminister) استفاده ميشود.جهت ارتقاءدرجه و گروه بندي ،بالاترين كيفيت موكت و آرامش ايجاد شده در هنگام راه رفتن بر روي موكت،از عوامل اصلي در اين رابطه به شمار مي آيد.